Tavlama Nedir? Çelikte Tavlama İşlemi ve Türleri

Tavlama, metallerin özellikle de çeliğin mekanik özelliklerini iyileştirmek amacıyla belirli bir sıcaklığa kadar ısıtılıp kontrollü şekilde soğutulması işlemidir. Bu işlem, malzemenin iç yapısında meydana gelen gerilimleri azaltmak, sertliği düşürmek ve işlenebilirliği artırmak için uygulanır.
Kısaca ifade etmek gerekirse, tavlama işlemi çeliğe ikinci bir doğuş kazandırır — malzeme hem daha dayanıklı hem de şekillendirilmeye elverişli hale gelir.

Çelik üretim sürecinde, haddeleme veya dövme gibi soğuk şekillendirme işlemleri sırasında malzeme yapısında iç gerilimler oluşur. Bu gerilimler, çeliğin çatlamasına veya kırılmasına yol açabilir. Tavlama işlemi, bu iç gerilimleri gidererek çeliğin mikroyapısını yeniden düzenler ve denge durumuna getirir.

Tavlama işlemi sırasında metal, genellikle 723°C ila 950°C arasındaki sıcaklıklara kadar ısıtılır. Bu sıcaklık değeri, kullanılan çelik türüne ve karbon oranına göre değişir. Daha sonra fırın içinde yavaş soğutma yapılır; böylece kristal yapılar homojen hale gelir ve malzeme daha sünek, daha esnek bir forma kavuşur.

Tavlamanın Amacı Nedir? Çeliğe Neden Tavlama Uygulanır?

Tavlamanın temel amacı, çeliğin mekanik özelliklerini geliştirmek ve üretim sürecinde oluşan iç gerilimleri ortadan kaldırmaktır. Metalurjik açıdan bakıldığında, çelikte tavlama işlemi malzemenin daha kolay işlenmesini, şekillendirilmesini ve kaynaklanmasını sağlar.

Tavlama İşleminin Uygulanma Nedenleri:

1. İç Gerilimleri Gidermek:
   Döküm, dövme veya haddeleme gibi işlemler sonrasında çeliğin iç yapısında dengesizlikler oluşur. Tavlama, bu dengesizlikleri ortadan kaldırarak metalin iç yapısını kararlı hale getirir.

2. Sertliği Azaltmak:
   Fazla sert çelikler işlenmesi zor malzemelerdir. Tavlama sayesinde çeliğin sertliği düşürülür, böylece kesme, delme ve kaynak işlemleri daha kolay hale gelir.

3. Süneklik ve Tokluğu Artırmak:
   Tavlanan çelik, kırılmadan bükülebilir hale gelir. Bu sayede dayanıklılık ve şekil verme kabiliyeti artar.

4. Mikroyapıyı İyileştirmek:
   Çeliğin tane yapısı (grain structure) daha homojen hale gelir. Bu, çeliğin hem mekanik dayanımını hem de yüzey kalitesini artırır.

5. Daha Homojen Bir Malzeme Elde Etmek:
   Tavlama sonrası çelik, kimyasal ve fiziksel olarak dengeli bir hale gelir. Bu durum, üretimde kalite tutarlılığını sağlar.

Tavlama İşleminin Faydaları ve Malzeme Üzerindeki Etkileri

Tavlama işlemi, yalnızca çeliğin mekanik özelliklerini iyileştirmekle kalmaz, aynı zamanda üretim verimliliğini ve ürün kalitesini de doğrudan etkiler. Bu işlem, ısıtma, bekletme ve kontrollü soğutma adımlarından oluşur ve her bir aşama çeliğin mikroyapısında farklı iyileştirmeler sağlar.

Tavlamanın Başlıca Faydaları:

1. İşlenebilirliği Artırır:
   Tavlama sonrasında çeliğin sertliği azalır ve sünekliği artar. Bu sayede malzeme, tornalama, frezeleme, kaynaklama veya kesme gibi işlemler için daha uygun hale gelir.

2. Mekanik Dayanımı Dengeye Getirir:
   Tavlama işlemi, çeliğin mekanik özellikleri arasında denge kurar. Çok sert ya da çok gevrek yapıların oluşmasını engeller, böylece kırılganlık riskini azaltır.

3. Mikro Yapıyı Homojenleştirir:
   Tavlama, çeliğin iç yapısındaki tane boyutunu (grain size) dengeler. Bu da hem yük taşıma kapasitesini artırır hem de çeliğin ömrünü uzatır.

4. Kaynaklanabilirliği İyileştirir:
   Tavlama görmüş çelik, kaynak sırasında oluşabilecek çatlama ve deformasyon risklerini minimize eder. Bu da kaynak dikişinin kalitesini artırır.

5. Gerilim Giderir:
   Özellikle soğuk şekillendirme veya kaynak işlemleri sonrası malzeme üzerinde kalan kalıntı gerilimler, tavlama sayesinde giderilir. Bu, çeliğin zamanla deformasyona uğramasını engeller.

6. Korozyon Direncini Dolaylı Olarak Artırır:
   Tavlama işlemi doğrudan bir kaplama yöntemi olmasa da, malzemenin yüzey yapısını daha düzgün hale getirdiği için oksidasyon direncini dolaylı olarak artırabilir.

Malzeme Üzerindeki Etkiler:

Özellik	Tavlama Öncesi	Tavlama Sonrası
Sertlik	Yüksek	Düşük
Süneklik	Düşük	Yüksek
İç Gerilim	Fazla	Az
İşlenebilirlik	Zor	Kolay
Mikroyapı	Düzensiz	Homojen
Kırılganlık	Fazla	Az

Tavlama Çeşitleri ve Özellikleri

Tavlama işlemi, uygulanma amacına, sıcaklık aralığına ve soğutma hızına göre farklı türlere ayrılır. Her tavlama türü, çeliğin belirli bir özelliğini iyileştirmek için kullanılır.
Aşağıda en yaygın tavlama çeşitleri ve endüstrideki kullanım amaçları yer almaktadır:

Tam Tavlama (Full Annealing)

Tam tavlama, çeliğin tamamen yumuşatılması ve iç gerilimlerinin giderilmesi amacıyla yapılan bir işlemdir. Genellikle yüksek karbonlu çeliklerde uygulanır.
Bu yöntemde çelik, kritik sıcaklığın (A3 veya Acm noktası) 30–50°C üzerine kadar ısıtılır ve daha sonra fırın içinde yavaşça soğutulur.

Özellikleri:

• Sertlik önemli ölçüde azalır

• Çelik sünek ve şekillendirilebilir hale gelir

• Mikroyapı tamamen homojenleşir

• İşlenebilirlik artar

Tam tavlama, döküm parçalar, dövme ürünler ve kaynak sonrası çelikler için ideal bir yöntemdir.

Normalizasyon Tavlaması (Normalizing Annealing)

Normalizasyon tavlaması, tam tavlamaya benzer bir işlemdir ancak farkı, hava ortamında soğutma yapılmasıdır.
Bu işlemle çelikteki tane yapısı inceltilir ve mekanik dayanım dengelenir.

Özellikleri:

• Orta derecede sertlik elde edilir

• Dayanım ve tokluk dengesi sağlanır

• Döküm ve dövme işlemlerinden sonra uygulanır

• Homojen bir mikroyapı oluşturur

Normalizasyon işlemi genellikle yapısal çeliklerde, dişlilerde ve mil üretimlerinde tercih edilir.

Gerilim Giderme Tavlaması (Stress Relief Annealing)

Gerilim giderme tavlaması, adından da anlaşılacağı gibi, malzeme içindeki kalıntı gerilimleri ortadan kaldırmak için uygulanır.
Çelik, genellikle 550–650°C arasında ısıtılır ve ardından fırında yavaşça soğutulur.

Özellikleri:

• Malzemenin boyutsal kararlılığını sağlar

• Kaynak, döküm veya talaşlı imalattan sonra uygulanır

• Mekanik dayanım değişmez, sadece iç gerilim giderilir

Bu yöntem özellikle kaynaklı çelik konstrüksiyonlarda ve makine gövdelerinde yaygın olarak kullanılır.

Yumuşatma Tavlaması (Soft Annealing)

Yumuşatma tavlaması, yüksek karbonlu çeliklerde sertliği düşürmek ve işlenebilirliği artırmak için uygulanır.
Genellikle 700–750°C sıcaklık aralığında yapılır.

Özellikleri:

• Talaş kaldırma işlemleri kolaylaşır

• Çelik sünek ve elastik hale gelir

• Tane yapısı büyümeden kontrollü yumuşama sağlanır

Bu tavlama türü, otomotiv parçalarında, yay çeliklerinde ve kesici takım öncesi işlemlerde sıkça kullanılır.

Küreselleştirme Tavlaması (Spheroidizing Annealing)

Küreselleştirme tavlaması, çeliğin içindeki karbürleri (Fe₃C) küresel forma dönüştürmek için yapılır. Bu yöntemle çelik hem sünek hem de işlenebilir hale gelir.
Genellikle yüksek karbonlu çeliklerde (örneğin takım çelikleri) uygulanır.

Özellikleri:

• Karbürler küresel hale gelir

• Malzeme sertliğini kaybetmeden işlenebilirliği artar

• Talaşlı imalat için ideal yapı elde edilir

Bu yöntem özellikle takım çelikleri ve kesici uç malzemelerinde tercih edilir.

Tavlama İşlemi Nasıl Yapılır? Adım Adım Süreç

Tavlama işlemi, çeliğin belirli sıcaklıklarda kontrollü bir şekilde ısıtılması, bu sıcaklıkta belirli bir süre bekletilmesi ve ardından yavaşça soğutulması sürecidir.
Bu üç aşama – ısıtma, bekletme (ısıl dengeleme) ve soğutma – çeliğin mikroyapısında kalıcı değişiklikler yaratarak malzemenin mekanik özelliklerini geliştirir.

Isıtma Aşaması (Heating Stage)

Bu aşamada çelik, belirlenen tavlama sıcaklığına kadar ısıtılır.
Sıcaklık, çeliğin karbon oranına ve türüne göre değişir. Genel olarak:

Çelik Türü	Tavlama Sıcaklığı (°C)
Düşük karbonlu çelikler	650 – 750 °C
Orta karbonlu çelikler	750 – 850 °C
Yüksek karbonlu çelikler	800 – 950 °C

Isıtma işlemi kontrollü bir hızda yapılmalıdır. Ani sıcaklık değişimleri, çeliğin çatlamasına veya mikroyapı dengesizliğine neden olabilir.

Bekletme Aşaması (Soaking Stage)

Çelik, tavlama sıcaklığına ulaştıktan sonra bu sıcaklıkta belirli bir süre bekletilir. Bu süre genellikle her 25 mm kalınlık için 1 saat olarak hesaplanır.

Amaç, ısının çeliğin tüm kesitine eşit şekilde yayılması ve karbür fazlarının dengelenmesidir.

Bu aşamada çeliğin iç yapısında ferrit-perlit dönüşümü gerçekleşir; yani çelik daha kararlı bir mikro yapıya kavuşur.

Soğutma Aşaması (Cooling Stage)

Isıl işlem tamamlandıktan sonra çelik yavaş ve kontrollü biçimde soğutulur. Soğutma genellikle fırın içinde yapılır.
Bu sayede sıcaklık farklarından doğan iç gerilimler oluşmaz ve çelik çatlamadan dengeli biçimde soğur.

Bazı özel tavlama işlemlerinde (örneğin normalizasyon tavlamasında), çelik hava ortamında soğutularak daha sert bir yapı elde edilir.

Tavlama Fırını ve Ortamı

Tavlama işlemi genellikle:

• Gaz veya elektrikli tav fırınlarında,

• Koruyucu atmosfer altında (azot, argon, hidrojen gibi gazlarla)
  gerçekleştirilir.

Bu sayede yüzeyde oksit tabakası (pürüz) oluşmaz ve çelik daha düzgün bir yüzeye sahip olur.

Tavlama Sıcaklığı ve Soğuma Hızı: Çelik Kalitesine Etkisi

Tavlama sıcaklığı ve soğuma hızı, çeliğin son yapısını ve mekanik özelliklerini doğrudan belirleyen iki kritik parametredir.
Bu iki faktör, çeliğin sertliğinden sünekliğine, yüzey kalitesinden mikro yapısına kadar pek çok özelliği etkiler.

Tavlama Sıcaklığının Önemi

Tavlama sırasında çelik, kritik dönüşüm sıcaklıklarının üzerine çıkarılır. Bu sıcaklıklar genellikle 723°C (A1 noktası) civarındadır; yani çelik, bu sıcaklığın üstüne çıktığında östenit fazına geçer.

Her çelik türü için uygulanacak tavlama sıcaklığı farklıdır:

Çelik Türü	Karbon Oranı	Tavlama Sıcaklığı (°C)	Amaç
Düşük Karbonlu Çelik	0.1–0.3%	650–750°C	Gerilim giderme, yumuşatma
Orta Karbonlu Çelik	0.3–0.6%	750–850°C	Normalizasyon, yapısal denge
Yüksek Karbonlu Çelik	0.6–1.0%	800–950°C	Küreselleştirme, sertlik kontrolü

Sıcaklık çok düşük olursa mikroyapı tam dönüşüm geçiremez;
çok yüksek olursa tane büyümesi meydana gelir ve çelik gevrekleşir.
Bu nedenle tavlama süreci, hassas sıcaklık kontrolü gerektirir.

Soğuma Hızının Önemi

Tavlama sonrası soğutma, işlemin en kritik aşamasıdır.
Çünkü çeliğin yapısında istenen yumuşaklık, soğuma hızıyla doğrudan ilişkilidir.

• Yavaş soğutma (fırın içinde):
  Daha sünek, kolay işlenebilir yapı oluşturur.
   

• Hızlı soğutma (hava ortamında):
  Daha sert, daha dayanıklı ama daha az sünek yapı oluşturur.
   

Soğuma hızı ayrıca, çeliğin tane boyutunu da belirler. Yavaş soğuma küçük taneler oluşturur ve mikroyapı homojenliği sağlar.

Sıcaklık ve Soğuma İlişkisi: Denge Noktası

En iyi sonuç, çeliğin östenitleşme sıcaklığına çıkarılıp orada yeterince bekletildikten sonra kademeli olarak soğutulmasıyla elde edilir.
Bu durumda çeliğin iç yapısı ferrit + perlit karışımı haline gelir ve hem dayanıklılık hem süneklik optimum seviyeye ulaşır.

Tavlamanın Endüstride Kullanım Alanları

Tavlama işlemi, sadece laboratuvar ortamlarında değil; hemen her sanayi kolunda kullanılan en önemli ısı işlemlerinden biridir.
Çeliğin daha dayanıklı, esnek ve işlenebilir hale gelmesini sağladığı için otomotiv, makine, inşaat, enerji ve savunma sanayii gibi birçok sektörde kritik bir rol oynar

Otomotiv Sanayii

Otomotiv sektöründe kullanılan parçalar, yüksek dayanım ve uzun ömür gerektirir. Tavlama, bu parçalarda oluşabilecek gerilimleri azaltmak ve şekil verme kabiliyetini artırmak için uygulanır.

• Motor milleri, dişliler, süspansiyon elemanları ve aks parçaları tavlama işleminden geçirilir.

• Bu sayede hem titreşim direnci hem de darbelere karşı mukavemet artar.

Sonuç: Daha güvenli, daha uzun ömürlü otomobil parçaları elde edilir.

İnşaat ve Yapısal Çelik Üretimi

Yapısal çeliklerin üretiminde tavlama, kaynak sonrası gerilimlerin giderilmesi için uygulanır.
Köprü, bina iskeleti veya endüstriyel taşıyıcı sistemlerde kullanılan çeliklerin form stabilitesini koruması için tavlama zorunludur.

• Yüksek sıcaklıklarda kaynak yapılan bölgelerde iç gerilimler oluşur.

• Tavlama, bu bölgeleri dengeleyerek malzemenin eğilme ve bükülme direncini artırır.

Makine ve Ekipman Üretimi

Makine parçaları, özellikle ağır yük altında çalışan elemanlar, üretim sonrası tavlanır.
Amaç, parçanın yorulma dayanımını artırmak ve üretim sırasında oluşan iç çatlakları engellemektir.

Örnek:

• Rulman yatakları, dişliler, miller, gövde parçaları.

• Bu parçalar tavlanarak ölçü kararlılığı ve boyutsal hassasiyet kazanır.

Döküm ve Kalıp Sanayii

Döküm sonrası malzemelerde oluşan katılaşma gerilimleri, tavlama ile giderilir.
Ayrıca takım ve kalıp çelikleri de tavlama işlemine tabi tutularak ısıl işlem sonrası çatlama riski azaltılır.

• Yüksek karbonlu takım çeliklerinde küreselleştirme tavlaması uygulanır.

• Böylece karbürlerin dağılımı homojenleşir, çeliğin işlenmesi kolaylaşır.

Enerji ve Savunma Sektörü

Tavlama, savunma sanayii ve enerji sektöründe kullanılan yüksek dayanımlı çeliklerde de önemli bir yer tutar.
Nükleer reaktör bileşenleri, borular, zırh çelikleri gibi parçalar yüksek sıcaklık altında çalışan elemanlardır.

• Tavlama, bu parçaların mikroyapısal kararlılığını ve ısıl direnç kapasitesini artırır.

• Bu sayede uzun süreli yüksek sıcaklık performansı sağlanır.

Tavlama ile Normalizasyon Arasındaki Fark Nedir?

Tavlama ve normalizasyon işlemleri, her ikisi de çeliğin iç yapısını düzenleyen ısıl işlemlerdir; ancak amaç, sıcaklık aralığı ve soğutma yöntemi açısından önemli farklılıklar taşırlar.
Bu farkları anlamak, çelik üretiminde doğru ısıl işlemi seçmek açısından büyük önem taşır.

Tavlama (Annealing) Nedir?

Tavlama, çeliğin iç gerilimlerini gidermek, sünekliği artırmak ve işlenebilirliğini iyileştirmek amacıyla yapılır.
Isıtma sıcaklığı genellikle 723°C’nin (A1 noktası) üzerine çıkarılır ve çelik fırın içinde yavaşça soğutulur.

Amaç: Yumuşak, kolay işlenebilir ve dengeli mikroyapı elde etmek.

Normalizasyon (Normalizing) Nedir?

Normalizasyon işlemi, çeliğin mekanik dayanımını artırmak ve tane yapısını inceltmek için uygulanır.
Burada ısıtma sıcaklığı, tavlamadan biraz daha yüksektir (A3 noktasının 30–50°C üstü) ve çelik hava ortamında soğutulur.

Amaç: Dayanım ve tokluğu dengeleyerek homojen mikroyapı elde etmek.

Tavlama ve Normalizasyon Arasındaki Temel Farklar

Özellik	Tavlama	Normalizasyon
Amaç	İç gerilimleri gidermek, yumuşatma	Dayanım ve mikroyapı dengeleme
Isıtma Sıcaklığı	A1 noktasının 30–50°C üstü	A3 noktasının 30–50°C üstü
Soğutma Yöntemi	Fırın içinde yavaş soğutma	Hava ortamında soğutma
Sonuç	Daha yumuşak, sünek yapı	Daha sert, dayanıklı yapı
Kullanım Alanı	İşlenebilirlik istenen parçalar	Dayanım gereken yapısal parçalar
Mikroyapı	Ferrit + Perlit dengesi	İnce taneli Perlit yapısı

Uygulama Örneği:

• Bir dişli parçası üretilecekse önce tavlama yapılarak çeliğin şekillendirilebilirliği artırılır.

• Daha sonra parça dayanım kazanması için normalizasyon uygulanabilir.
  Yani her iki işlem, üretim sürecinde birbirini tamamlayıcı niteliktedir.

Tavlama İşleminde Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

Tavlama işlemi, çeliğin kalitesini belirleyen en hassas ısıl işlemlerden biridir.
Sıcaklık, süre, fırın atmosferi ve soğutma hızı gibi parametrelerde yapılacak en küçük hata bile çeliğin mekanik özelliklerinde bozulmaya, çatlama riskine veya yüzey kusurlarına yol açabilir.

Aşağıda tavlama işlemi sırasında dikkat edilmesi gereken en önemli noktalar yer almaktadır 

Doğru Sıcaklık Seçimi

Her çelik türünün karbon oranı ve alaşım yapısı farklıdır. Bu nedenle uygulanacak tavlama sıcaklığı, malzeme cinsine göre dikkatle belirlenmelidir.
Sıcaklık çok yüksek olursa tane büyümesi, çok düşük olursa yetersiz yumuşama meydana gelir.

Tavlama sıcaklığı genellikle 650–950°C aralığında seçilir.
Hedef: Homojen ısı dağılımı ve kontrollü mikro yapı dönüşümü.

Yeterli Bekletme Süresi

Tavlama süresi, çeliğin kalınlığına bağlı olarak hesaplanmalıdır.
Genel kural: Her 25 mm kalınlık için yaklaşık 1 saat bekletme süresi uygulanır.

Bekletme süresi kısa olursa, ısıl denge sağlanamaz; uzun olursa enerji kaybı ve tane büyümesi yaşanır.

Kontrollü Soğutma

Soğutma aşaması çok hızlı olursa çeliğin içinde gerilim çatlakları oluşabilir.
Bu nedenle fırın kapakları, çeliğin belirlenen sıcaklığın altına düşmesiyle birlikte kademeli şekilde açılmalıdır.

• Fırın içinde soğutma → Yumuşak, sünek yapı

• Hava ortamında soğutma → Sert, dayanıklı yapı

Fırın Atmosferi Kontrolü

Fırında kullanılan atmosfer (hava, azot, argon, hidrojen vb.) çeliğin yüzey kalitesini doğrudan etkiler.
Oksijen oranı fazla ise oksitlenme (ölçeklenme) oluşur ve yüzeyde pürüzlü bir tabaka meydana gelir.

Bu nedenle endüstride koruyucu gaz atmosferli tav fırınları tercih edilir.
Yüzey kalitesi, özellikle paslanmaz çeliklerde kritik öneme sahiptir.

Ön Isıtma ve Sıcaklık Geçişleri

Çelik doğrudan yüksek sıcaklığa çıkarılmamalıdır.
Aşamalı ısıtma (step heating) yöntemi uygulanarak iç ve dış katmanlar arasında sıcaklık farkı en aza indirilmelidir.
Aksi takdirde, termal şok ve çatlama riski artar.

Soğuk Parçaların Tavlanması

Yeni üretilmiş veya oda sıcaklığında uzun süre beklemiş parçalar doğrudan tavlama fırınına konulmamalıdır.
Önce ön kurutma veya ısıtma yapılarak nem giderilmelidir; aksi takdirde yüzeyde oksitlenme ve çatlak oluşabilir.

Tavlama Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Tavlama nedir, ne işe yarar?

Tavlama, çeliğin belirli bir sıcaklığa kadar ısıtılıp kontrollü biçimde soğutulması işlemidir.
Amaç, çeliğin sertliğini azaltmak, iç gerilimleri gidermek ve süneklik ile işlenebilirliği artırmaktır.
Bu sayede çelik daha dayanıklı ve uzun ömürlü hale gelir.

2. Tavlama işlemi hangi aşamalardan oluşur?

Tavlama üç ana aşamadan oluşur:

1. Isıtma: Çelik, belirlenen sıcaklığa kadar ısıtılır.

2. Bekletme: Sıcaklıkta belirli bir süre sabit tutulur.

3. Soğutma: Fırında veya havada kontrollü biçimde soğutulur.

Bu üç aşama, çeliğin mikroyapısında denge sağlar.

3. Tavlama sıcaklığı kaç °C olmalıdır?

Tavlama sıcaklığı, çeliğin türüne göre değişir:

• Düşük karbonlu çelikler için 650–750°C

• Orta karbonlu çelikler için 750–850°C

• Yüksek karbonlu çelikler için 800–950°C
  Genel olarak ısıtma kritik dönüşüm noktası (A1) civarından başlar.

4. Tavlama ile normalizasyon arasındaki fark nedir?

• Tavlama: Fırın içinde yavaş soğutulur, çelik daha yumuşak hale gelir.
   

• Normalizasyon: Hava ortamında soğutulur, çelik daha sert ve dayanıklı olur.
  Kısaca, tavlama işlenebilirlik, normalizasyon ise dayanım kazandırır.

5. Tavlama işlemi nerelerde kullanılır?

Tavlama işlemi,

• Otomotiv sektöründe: Motor parçaları, dişliler, miller
   

• İnşaat sektöründe: Yapısal çelikler, kaynaklı taşıyıcılar

• Makine imalatında: Rulmanlar, kalıplar, gövdeler

• Enerji ve savunma sektöründe: Basınçlı parçalar, zırh çelikleri
  gibi birçok alanda yaygın olarak uygulanır.

6. Tavlama işlemi çeliğin dayanımını düşürür mü?

Kısa vadede çeliğin sertliğini azaltır; ancak bu, dayanımı düşürmek değil, esnekliği artırmak anlamına gelir.
Tavlama sonrası çelik daha tok, çatlamaya karşı dirençli bir yapıya kavuşur.

7. Tavlama işlemi sırasında hangi hatalar yapılmamalıdır?

• Çok hızlı ısıtma → çatlama riski

• Yetersiz bekletme → homojen olmayan yapı

• Hızlı soğutma → iç gerilim oluşumu

• Oksitli atmosfer → yüzey bozulması

Bu hatalar çeliğin ömrünü ve performansını olumsuz etkiler.

8. Gerilim giderme tavlaması nedir?

Gerilim giderme tavlaması, çelikte kaynak, dövme veya talaşlı imalat sonrası oluşan iç gerilimleri yok etmek için uygulanır.
Genellikle 550–650°C arasında yapılır ve çelik fırında yavaşça soğutulur.

9. Küreselleştirme tavlaması ne işe yarar?

Küreselleştirme tavlaması, yüksek karbonlu çeliklerde karbürleri küresel hale getirerek işlenebilirliği artırır.
Özellikle takım çelikleri için tercih edilir.

10. Tavlama işlemi sonrası yüzey neden kararır?

Fırın atmosferinde yeterli koruma sağlanmazsa, yüksek sıcaklıkta oksitlenme (ölçeklenme) oluşabilir.
Bu durum yüzeyin kararmasına yol açar. Koruyucu gazlı fırın kullanımıyla bu sorun önlenebilir.

Tavlama, Çeliğin Yeniden Doğuşudur

Tavlama işlemi, çeliğin kalitesini belirleyen en temel ısıl işlemlerden biridir.
Doğru sıcaklık, doğru süre ve doğru soğutma dengesiyle uygulandığında çelik;
daha dayanıklı, daha işlenebilir ve uzun ömürlü hale gelir.

Çağ Çelik olarak tavlama süreçlerinde, uluslararası kalite standartlarına uygun ısıl işlem teknolojileri kullanarak en yüksek verimi hedefliyoruz.